تلکس اخبار پولي مالي: تجميع خسارت در پوشش حوادث فاجعه‌آميز
دوشنبه، 26 فروردین 1398 - 14:42     کد خبر: 77231

اخبار پولي مالي-اگر شركت‌هاي بيمه بتوانند يكپارچگي اين سيل در سراسر كشور را با توجه به علت و زمان آن ثابت نمايند امكان در نظر گرفتن آن به‌عنوان يك خسارت در كليه پهناي جغرافيايي ايران وجود دارد.

به گزارش اخبار پولي مالي-وقوع سيل در فروردين‌ماه سال جاري كه سراسر كشورمان را درنورديد بار ديگر اهميت بيمه و علي‌الخصوص بيمه اتكايي در پوشش اقتصادي حوادث فاجعه‌آميز را پررنگ‌تر كرد. خسارت اين سيل تاكنون ۱۵ هزار ميليارد تومان اعلام و مطابق برآوردهاي اوليه، خسارت صنعت بيمه تا مرز ۱۰۰۰ ميليارد تومان تخمين زده مي‌شود. اينكه واقعه سيل فروردين چطور توسط شركت‌هاي بيمه پوشش داده مي‌شود و بيمه گران اتكايي در اين پوشش چه نقشي را ايفا مي‌كنند به موضوع موردبحث كارشناسان بيمه كشور تبديل شده است. در اين ميان سؤال اصلي اين است كه آيا بارش‌هاي متعدد منجر به سيل كه چندين روز به طول انجاميده و چندين استان كشور را هم تحت تأثير قرار داده به‌عنوان يك حادثه در نظر گرفته مي‌شود؟ در اين نوشته نگاهي كوتاه به تجربه جهاني در رابطه با مدت‌زمان و پهنه جغرافيايي پوشش سيل در حوادث فاجعه‌آميز خواهيم كرد.

۱- در زمستان ۲۰۱۵/۲۰۱۶ وقوع ۱۱ طوفان كه سه مورد آن (دزموند، اوا و فرانك) پشت سر هم و از بقيه پرقدرت‌تر بودند، منجر به وقوع سيل بسيار شديدي در بريتانيا (انگلستان و ايرلند و ولز) شد. تجمع سيل ناشي از اين طوفان‌ها بيش از يك ماه ادامه پيدا كرد؛ به۱۶,۰۰۰ منزل مسكوني در بريتانيا آسيب وارد و درنهايت به ۱,۱ ميليارد پوند خسارت در سرتاسر بريتانيا منجر شد. مجلس عوام بريتانيا برنامه‌هاي متعددي را براي حمايت از سيل‌زدگان در ولز، اسكاتلند و ايرلند اجرايي كرد كه جزئيات آن براي مقايسه در شرايط فعلي كشور ما نيز قابل‌بررسي است. در اين ميان سهام شركت‌هاي بيمه‌اي و اتكايي پوشش‌دهنده ريسك سيل به دنبال اين حادثه افت سنگيني را تجربه كرد (Aviva، RSA و Direct Line). تأثير اصلي بر روي هر شركت بيمه بستگي به اين داشت كه آيا اين طوفان‌ها به‌عنوان يك حادثه در نظر گرفته شوند يا خير. تنظيم ميزان سهم نگهداري هر شركت در اين حادثه مي‌توانست سهامداران شركت‌هاي بيمه را متضرر و يا منتفع كند. به‌عنوان‌مثال مطابق گزارش شركت مك‌كواير يكي از شركت‌هاي مشاوره مالي و سرمايه، سهم نگهداري شركت‌هاي مشابه ۱۵۰ ميليون پوند در هر حادثه تخمين زده مي‌شد درحالي‌كه اين عدد براي شركت RSA معادل ۷۵ ميليون پوند تنظيم گرديده بود و منجر به انتقال اكثر خسارت‌هاي اين شركت به بيمه‌گران اتكايي گرديد. تعداد مختلف و متفاوت حوادث سيل در سراسر يك كشور يك‌بار ديگر موضوع Hours clause و مدت‌زمان آن را به بحث داغ كارشناسان لويدز لندن تبديل كرد. قراردادهاي اتكايي مازاد خسارتِ حوادث فاجعه‌آميز، شامل كلوزي به نام Hours clauseهستند (در فارسي به كلوز ساعت ترجمه شده) كه با استناد به متن و تفسير آن، بازيافت چندين خسارت مختلف و متوالي در يك بازه زماني مشخص مي‌گردد. به‌بيان‌ديگر در اين كلوز مدت‌زماني كه در طي آن اين امكان وجود دارد تا گروهي از طوفان يا سيل‌ها به‌عنوان يك واقعه در نظر گرفته شوند موردتوافق بيمه‌گر واگذارنده و بيمه‌گر اتكايي قرار مي‌گيرد. طبيعتاً هر چه زمان مشخص‌شده در اين كلوز طولاني‌تر باشد خسارت بالقوه‌اي كه شركت واگذارنده به بيمه‌گر اتكايي خود اعلام مي‌كند بيشتر خواهد بود. در موضوع سيل بريتانيا فاصله زماني بين اولين و آخرين طوفان بيشتر از متوسط معين‌شده در قراردادها بود. دزموند در ۶ دسامبر، اوا در ۲۵ دسامبر و فرانك در ۳۰ دسامبر آغازشده بودند كه فاصله‌اي ۲۴ روزه بين اولين و آخرين حادثه ايجاد مي‌كرد. در قراردادهاي اتكايي شركت‌هاي RSA و Aviva كلوز ساعت ۲۱ روز (۵۰۴ ساعت) توافق شده بود اما شركت Direct Line اين كلوز را ۳۰ روزه با بيمه گران اتكايي خود توافق نموده بود كه به اين شركت اجازه مي‌داد هر سه طوفان را به‌عنوان يك حادثه در نظر گرفته و فقط يك سهم نگهداري از اين شركت كسر شود. RSA و Aviva بايد معادل دو بار سهم نگهداري در قرارداد اتكايي خود مشاركت مي‌كردند و اين بر روي سودآوري اين شركت‌ها تأثير بسزايي داشت. در چند سال اخير (از سال ۲۰۱۵ به بعد) و به‌واسطه شرايط بسيار رقابتي بازار اتكايي دوره زماني اين كلوز به نحو قابل‌توجهي افزايش پيداكرده و دوره زماني كه در اكثر قراردادهاي بازار لويدز لندن براي سيل مورداستفاده قرار مي‌گيرد ۵۰۴ ساعت (۲۱ روز) است. (به‌خصوص براي نواحي مركزي اروپا كه سيل‌هاي چندهفته‌اي را تجربه مي‌كنند).

۲- معمولاً زماني كه در يك قرارداد اتكايي به بيمه‌گر واگذارنده اجازه داده مي‌شود تا خسارات در يك بازه زماني را تحت عنوانHours clause تجميع كند تا تشكيل يك حادثه را بدهد؛ تعريف واژه حادثه بايد دقيق و درعين‌حال صريح باشد، بنابراين واضح است كه تعريف واژه حادثه (event) به‌طور غيرمستقيم بر عملكردHours clause تأثيرگذار است. نظرات قضايي مختلفي بر روي چگونگي تعريف واژه «حادثه» در حقوق انگلستان وجود دارد كه ايجادگر رويه مشخصي در روابط بيمه‌گر واگذارنده و بيمه‌گر اتكايي است. علي‌الخصوص، در رويه قضايي انگلستان مسئله «يكپارچگي» يك حادثه نيز در هنگام تجميع خسارات بررسي مي‌شود تا مشخص شود كه آيا مي‌توان مجموع خسارات را به‌عنوان يك حادثه در نظر گرفت يا خير. موضوع «يكپارچگي» در وقوع يك حادثه از زمان صدور رأي داوري پرونده هواپيماربايي جبهه خلق براي آزادي فلسطين به‌عنوان يك محك براي منظور نمودن چند خسارت به‌عنوان يك حادثه شناخته مي‌شود. در روز ۶ سپتامبر ۱۹۶۰ جبهه خلق براي آزادي فلسطين چهار هواپيما را از چهار مقصد متفاوت در دنيا ربود و سه هواپيما را در صحرايي در اردن فرود آورد. پس از شكست مذاكرات براي آزادي گروگان‌هاي اين سازمان در ازاي آزادي هواپيماها و مسافران، گروگان گيران هر سه هواپيما را در برابر دوربين‌هاي خبرنگاران منفجر كردند. يكي از موضوعات اصلي موردبررسي در اين پرونده اين بود كه آيا خسارت اين هواپيماها با توجه به اينكه در يك‌زمان و به يك وسيله منفجر شدند يك خسارت محسوب مي‌شوند يا چندين خسارت به‌حساب مي‌آيند؟ درنتيجه اين رأي يكپارچگي در وقوع حادثه به‌عنوان الگويي براي حوادث ديگر به اين شكل تعريف‌ شده است: «درهرحال موضوعي كه تعدد خسارت يا آسيب را به وجود آورد...و بسته به موقعيت و زاويه ديد ناظر و با در نظر داشتن مسائلِ علت، زمان و مكان {اين يكپارچگي}تفسير مي‌شود».
تحت قانون و رويه قضايي بيمه انگلستان تاكنون هيچ پرونده مستقيمي در رابطه با چگونگي تفسير Hours clause وجود ندارد. در آخرين پرونده‌اي كه مسئله Hours clause و مسئوليت بيمه‌گر اتكايي مرتبط با آن به طور غيرمستقيم موردبحث قرار گرفته به اين كلوز در مقدمه رأي و خلاصه آن اشاره شده است. علت اصلي موضوع اين دعوي، سيل مرگبار پاييز سال ۲۰۱۱ تايلند بود كه از شمال تا جنوب اين كشور ۵۱۳ هزار كيلومتري جاري شده؛ جان ۸۱۵ را گرفته و منجر به ۵۰ ميليارد دلار خسارت شد. شركت Tesco به‌عنوان بيمه‌گزار در اين سيل ۱۲۵ ميليون دلار خسارت به اموال خود را تجربه كرد كه ۵.۸۲ ميليون دلار آن را پس از انجام ارزيابي‌ها و كسر فرانشيز از شركت بيمه ACE دريافت كرد. اين شركت بيمه نيز با سهم نگهداري ۲,۴ ميليون دلاري ۵۵ درصد از اين ريسك را به‌صورت اختياري واگذار كرده بود. شركت Tokyo Marine سهم ۱۲,۵ درصدي از اين ۵۵ درصد را به‌عنوان بيمه‌گر اختياري پذيرفته بود و همچنين در توافقي جداگانه يك قرارداد مازاد خسارت اختياري در قالب اتكايي مجدد (Retrocession) با شركت Novae منعقد نموده بود. Tokyo Marine سهم خود را به بيمه‌گر واگذارنده پرداخت نمود ولي شركت Novae از پرداخت سهم۵۳ ميليون دلاري خود در قرارداد مازاد خسارت اختياري امتناع كرد. يكي از استدلال‌هاي اين شركت اين بود كه ادعاي بيمه‌گزار اوليه يعني شركت تسكو بر اين اساس استوار بوده كه ۳۲ روز خسارت و خرابي يك حادثه محسوب و چون ناشي از مجموعه‌اي از حوادث قابل انتساب به يك علت بوده است (باران سنگين مونسون در سراسر تايلند) كل خسارت به‌عنوان يك حادثه در نظر گرفته و پرداخت مي‌شود. درحالي‌كه اين خسارت بايد از ابتدا ۱۱ خسارت مختلف در نظر گرفته مي‌شد (با توجه به كاربرد كلوز ساعت) و هيچ‌گاه به قرارداد مازاد خسارت اتكايي مجدد وارد نمي‌شد. بيمه‌نامه شركت اول شامل Hours clause ي بود كه در آن تمام خسارات و آسيب‌هايي كه در طول ۷۲ ساعت و به‌واسطه يك «حادثه» به وقوع پيوسته باشد قابل پرداخت بود. واژه حادثه هم در بيمه‌نامه اين شركت «هر يك حادثه يا مجموعه‌اي از حوادث متعاقب يا قابل انتساب به يك منبع يا يك علت» تعريف شده بود. در اين پرونده موضوع مهم‌تر علاوه بر كلوز ساعت و تفسير آن، مسئله پيروي بيمه‌گر اتكايي از بيمه‌گر واگذارنده (Follow the Fortune) و ابعاد حقوقي آن بود. درنهايت، در اين پرونده دادگاه بدون اشاره به كلوز ساعت و تفسير آن، رأي به پرداخت خسارت به بيمه‌گر اتكايي با توجه به شرايط پيروي بيمه‌گر اتكايي مجدد از بيمه‌گر واگذارنده داد. اين تصميم نشان داد كلوز ساعت بايد با توجه به كليه شرايطي كه حاكم بر قرارداد است تفسير گردد نه صرفاً متن كلوز.

۳- در هنگام انعقاد قراردادهاي اتكايي حوادث فاجعه‌آميز بيمه گران اتكايي و شركت‌هاي واگذارنده بايد به‌دقت به موضوع كلوز ساعت و پتانسيل آن براي افزايش يا محدود كردن پوشش توجه نمايند. با توجه به وجود كلماتي كه امكان تجميع خسارت و بالا بردن سهم بيمه‌گر اتكايي را ايجاد مي‌كنند قرار دادن كلوزهايي كه تفسير كلمات «واقعه» يا حادثه را محدود و ايجاد يكپارچگي در تفسير خسارت تجميعي مي‌كنند ضروري است. ازجمله كلوزهاي محدودكننده مي‌توان به Locality Clause جهت مشخص كردن حوزه جغرافيايي تحت پوشش قرارداد اتكايي در چند حادثه اشاره كرد. به نظر مي‌رسد در حادثه سيل اخير در كشور، اگر شركت‌هاي بيمه بتوانند يكپارچگي اين سيل در سراسر كشور را با توجه به علت و زمان آن ثابت نمايند امكان در نظر گرفتن آن به‌عنوان يك خسارت در كليه پهناي جغرافيايي ايران وجود دارد. اميدوارم كليه صاحب‌نظران حوزه  بيمه اين نوشته را به عنوان فتح بابي جهت طرح بحث در اين زمينه  در نظر گرفته و به غني شدن اين مبحث كمك كنند.

كارشناس بيمه و حقوق


برگشت به تلکس خبرها